Słowniczek astrologiczny — pojęcia z kosmogramu po kolei

Nie wiesz, którego hasła szukać? Zacznij od swojego wykresu

Znak, stopień, dom, aspekt i litera „R” przy planecie — każda nazwa, która pojawi się w wyniku kalkulatora kosmogramu, ma na tej stronie własne hasło.

Słowniczek astrologiczny to zestaw pojęć używanych na stronach Kosmoskopu, ułożonych w kolejności, w jakiej czyta się wykres: punkty i osie, znaki, planety, domy, aspekty, czas. Każde hasło ma jednostkę albo granicę stosowalności. Koło zodiaku ma 360° i dzieli się na dwanaście znaków po 30°, domów jest dwanaście, a aspekt to jeden z pięciu kątów.

W skrócie

Hasła stoją w sześciu grupach ułożonych w kolejności czytania wykresu, a każde prowadzi do strony, która je rozwija.
Znak to nie dom: znak dzieli koło na dwanaście części po 30°, a dom liczy się od ascendentu i wymaga godziny urodzenia.
Ascendent to nie znak Słońca — pełny zodiak przechodzi przez horyzont w ~23 h 56 min, dlatego ascendent zależy od godziny, nie od daty.
Aspekt to kąt — 0°, 60°, 90°, 120° albo 180° — a orb to tolerancja dopuszczona wokół niego.
Część haseł to astronomia, część to tradycja interpretacyjna; przy każdym mówimy, co jest czym.

Policzone

W jakich jednostkach liczy się kosmogram?

Stopień jest tu jednostką podstawową: całe koło zodiaku liczy 360°, jeden znak 30°, a każdy stopień rozpada się na minuty łuku. W tych samych minutach podajemy pozycje planet, ascendentu i MC.

Druga jednostka to przegroda. Domów jest dwanaście, liczy się je od ascendentu, a domyślnie stawiamy je metodą Placidusa; inny system przesuwa kuspidy, choć pozycje planet zostają bez zmian.

Trzecia miara to czas. Ascendent przechodzi cały zodiak w ~23 h 56 min, Księżyc zmienia znak co ~2,3 dnia, Słońce co ~30 dni, a Saturn wraca na swoje miejsce po ~29,5 roku. Merkury oddala się od Słońca najwyżej o 27,8°, Wenus o 47,2°.

Wartości zbiera tabela; źródła, wzory i granice dokładności opisujemy osobno.

wielkość	wartość
koło zodiaku	360°
znak zodiaku	30°
dekanat	0–10°, 10–20°, 20–30°
stopień	dzieli się na minuty łuku (′)
domy	dwanaście, liczone od ascendentu; domyślnie Placidus
kąty aspektów	0°, 60°, 90°, 120°, 180°
ascendent	pełny zodiak w ~23 h 56 min
Księżyc	znak co ~2,3 dnia
Słońce	znak co ~30 dni
powrót Saturna	~29,5 roku
elongacja Merkurego	do 27,8° od Słońca
elongacja Wenus	do 47,2° od Słońca

wartości typowe i definicyjne; orby serwisu (8°/7°/5°, powiększane o 2° przy Słońcu lub Księżycu) podajemy przy hasłach aspektów

Co znaczą punkty i osie kosmogramu?

Od tych nazw zaczyna się każdy wykres, bo wyznaczają jego ramę i cztery kierunki.

Kosmogram

Kosmogram to wykres pozycji Słońca, Księżyca i planet, policzony na dokładny moment i miejsce urodzenia. Bez daty, godziny i miejsca nie powstanie — cały wykres policzysz w kalkulatorze.

Ascendent

Ascendent to stopień zodiaku, który w chwili urodzenia wschodził nad wschodnim horyzontem, i zarazem początek pierwszego domu. Zależy od godziny i miejsca — jak się go wyznacza, opisujemy osobno.

Descendent

Descendent to punkt leżący dokładnie naprzeciw ascendentu, na zachodnim krańcu tej samej osi, i kuspida siódmego domu. Sfera, którą oznacza, to partnerstwo, związki i umowy.

Medium Coeli (MC)

Medium Coeli, w skrócie MC, to przecięcie ekliptyki z południkiem miejsca — najwyższy punkt drogi dziennej. Bez godziny nie powstaje, a w systemach kwadrantowych jako kuspida dziesiątego domu opisuje karierę i kierunek życia.

Imum Coeli (IC)

Imum Coeli, w skrócie IC, leży dokładnie naprzeciw MC, najniżej pod horyzontem wykresu. W systemach kwadrantowych wyznacza kuspidę czwartego domu, a więc sferę opisywaną jako dom, rodzina i korzenie.

Kuspida

Kuspida to granica domu — stopień zodiaku, na którym dom się zaczyna. Jej położenie zależy od przyjętego systemu domów, więc podział koła na domy bywa w programach różny.

Koło zodiaku

Koło zodiaku to 360° podzielone na dwanaście równych znaków po 30° — skala, w której mierzymy długość ekliptyczną. Na niej odkładamy każdą pozycję pokazaną w wyniku kalkulatora.

Co znaczą pojęcia opisujące znaki zodiaku?

Tu chodzi o sam podział koła oraz o cechy, które tradycja przypisuje jego odcinkom.

Znak zodiaku

Znak zodiaku to odcinek 30° liczony od punktu równonocy wiosennej, a nie gwiazdozbiór o tej samej nazwie. Pozycje podajemy w znaku i stopniu w wyniku kosmogramu.

Żywioł

Żywioł to jeden z czterech zbiorów, na które tradycja dzieli znaki: ogień, ziemia, powietrze i woda. Podział jest interpretacyjny, choć podajemy go w tabeli pod wykresem.

Modalność

Modalność to drugi tradycyjny podział znaków — na kardynalne, stałe i zmienne — opisujący sposób, w jaki znak zaczyna albo utrzymuje sprawy. Etykietę tę pokazujemy obok żywiołu w wyniku.

Władca znaku

Władca znaku to planeta przypisana znakowi przez tradycję. Skorpion, Wodnik i Ryby mają dwóch — współcześnie Pluton, Uran i Neptun, w tradycji klasycznej Mars, Saturn i Jowisz; pełna lista ciał.

Egzaltacja

Egzaltacja to znak, w którym tradycja uznaje planetę za wzmocnioną — Słońce w Baranie, Księżyc w Byku. To ocena z dawnych podręczników, nie wielkość policzona; rolę ciał opisujemy osobno.

Dekanat

Dekanat to jeden z trzech odcinków znaku: 0–10°, 10–20° i 20–30°, każdy ze współwładcą z tradycji. Stopień ascendentu rozstrzyga, w którym dekanacie wypada punkt wschodzący.

Zodiak tropikalny

Zodiak tropikalny liczy znaki od punktu równonocy wiosennej, a nie od granic gwiazdozbiorów. To układ odniesienia całego serwisu, opisany razem z resztą założeń naszej metody.

Jak nazywamy planety i punkty, które liczymy?

Nazwy w tej grupie porządkują ciała według tempa, bo od niego zależy, czy pozycja jest osobista, czy wspólna dla całego rocznika.

Luminarz

Luminarz to tradycyjna nazwa Słońca i Księżyca — dwóch świateł wykresu. Żadne z nich nigdy nie bywa retrogradne, co odróżnia je od pozostałych ciał, które liczymy.

Planeta osobista

Planeta osobista to Merkury, Wenus albo Mars — ciała zmieniające znak w dniach lub tygodniach, więc ich pozycja różni osoby z tego samego rocznika. Tempo każdej podajemy osobno.

Planeta społeczna

Planeta społeczna to Jowisz albo Saturn — ciała pośrednie między osobistymi a pokoleniowymi. Cykl Saturna trwa ~29,5 roku, stąd osobna strona o powrocie Saturna do pozycji urodzeniowej.

Planeta pokoleniowa

Planeta pokoleniowa to Uran, Neptun albo Pluton. Idą tak wolno, że ich znak jest wspólny dla całego rocznika, więc nie odróżnia jednej osoby od drugiej.

Retrogradacja

Retrogradacja to ruch wsteczny planety widziany z Ziemi — skutek różnicy prędkości obiegu, nie zatrzymania ciała. Słońce i Księżyc nigdy jej nie mają; okna pozostałych planet prowadzi kalendarz.

Elongacja

Elongacja to odległość planety od Słońca mierzona wzdłuż zodiaku. Merkury oddala się najwyżej o 27,8°, Wenus o 47,2°, dlatego obie trzymają się blisko znaku Słońca.

Węzły księżycowe

Węzły księżycowe to dwa punkty przecięcia orbity Księżyca z ekliptyką — nie ciała niebieskie, lecz miejsca na kole. W wyniku kosmogramu podajemy oba warianty: węzeł prawdziwy i średni.

Lilith

Lilith, nazywana też czarnym Księżycem, to punkt wyliczany z orbity Księżyca, a nie ciało niebieskie ani obiekt widoczny na niebie. Stoi obok węzłów w tabeli pozycji.

Co znaczą pojęcia od domów astrologicznych?

Ta grupa opisuje przegrody wykresu: bez godziny urodzenia domów się nie liczy, a jak powstaje siatka dwunastu domów, tłumaczymy osobno.

Dom astrologiczny

Dom astrologiczny to jedna z dwunastu przegród koła, liczonych od ascendentu, opisująca dziedzinę życia. Do wyznaczenia potrzebuje godziny i miejsca urodzenia — cała dwunastka po kolei.

System domów

System domów to reguła dzielenia koła na dwanaście przegród. Różne reguły dają różne kuspidy przy tych samych danych, dlatego nasz wybór i jego skutki podajemy jawnie.

Placidus

Placidus to system domów oparty na podziale czasu, w jakim stopnie ekliptyki wznoszą się nad horyzont. U nas jest systemem domyślnym i tak stawiamy wszystkie dwanaście domów.

Władca domu

Władca domu to planeta władająca znakiem stojącym na kuspidzie tego domu. Pojęcie należy do tradycji, choć sama kuspida jest policzona; najczęściej pytają o władcę dziesiątego domu.

Obsada domu

Obsada domu to planety, które w danym wykresie wypadają wewnątrz jego granic. Jedne domy mają ich kilka, inne żadnej — na przykład pierwszy dom, czyli tożsamość i ciało.

Pusty dom

Pusty dom to dom, w którym nie wypadła żadna planeta. Nie oznacza pustej sfery życia — czyta się go wtedy przez znak na kuspidzie, jak dwunasty dom.

Co znaczą nazwy aspektów i orbów?

W tej grupie liczy się kąt, a nie pozycja, dlatego każde hasło ma wartość w stopniach.

Aspekt

Aspekt to nazwany kąt między dwoma punktami wykresu, mierzony po kole zodiaku. Wzorców jest pięć: 0°, 60°, 90°, 120° i 180° — każdy z inną tolerancją.

Koniunkcja

Koniunkcja to aspekt 0°, u nas z orbem 8° — obie pozycje wypadają w tym samym punkcie zodiaku. Tradycja nazywa jej charakter łączącym, a nie łatwym ani trudnym.

Sekstyl

Sekstyl to aspekt 60°, u nas z orbem 5° — najwęższą tolerancją ze wszystkich pięciu kątów wzorcowych. Jego charakter tradycja nazywa harmonijnym, ale wymagającym świadomego ruchu.

Kwadratura

Kwadratura to aspekt 90°, ćwiartka koła, u nas z orbem 7°. Tradycja nazywa jej charakter napięciowym — to nazwa kąta, nie ocena; napięcie opisane jako miejsce tarcia.

Trygon

Trygon to aspekt 120°, czyli trzecia część koła, u nas z orbem 7°. Charakter harmonijny — tradycja czyta ten kąt jako rzecz daną bez starania i łatwo pomijaną.

Opozycja

Opozycja to aspekt 180°, u nas z orbem 8° — dwa ciała zajmują przeciwne końce jednej osi. Tradycja nazywa jej charakter napięciowym i czyta jako dwie strony sprawy.

Orb

Orb to tolerancja wokół kąta wzorcowego. Nasze wynoszą 8° przy koniunkcji i opozycji, 7° przy kwadraturze i trygonie, 5° przy sekstylu, a przy Słońcu lub Księżycu rosną o 2° — wartości podajemy jawnie.

Odchyłka

Odchyłka to zmierzona różnica między realnym kątem w wykresie a kątem wzorcowym. Im mniejsza, tym ściślejszy aspekt; podajemy ją w stopniach przy każdej parze na liście.

Co znaczą pojęcia od czasu, tranzytów i techniki?

Ostatnia grupa dotyczy ruchu i chwili, a konkretne daty ingresów, nowi i pełni trzymamy w kalendarzu.

Efemeryda

Efemeryda to tablica pozycji ciał niebieskich w czasie — zestawienie, z którego odczytuje się, gdzie stało dane ciało danego dnia. Liczymy na plikach Swiss Ephemeris, opisanych w metodzie.

Strefa czasowa i czas letni

Strefa czasowa i czas letni decydują, jak godzinę z dokumentu przeliczyć na czas uniwersalny. Wartości bierzemy z archiwum IANA, także historyczne — przestawiane zegarki bywają pułapką.

Minuta łuku

Minuta łuku to sześćdziesiąta część stopnia, oznaczana znakiem ′ — najmniejsza jednostka, jakiej używamy. W niej podajemy każdą pozycję i w niej mierzymy dokładność wobec toru kontrolnego.

Tranzyt

Tranzyt to bieżąca pozycja ciała odniesiona do kosmogramu urodzeniowego, czyli aktualne niebo nałożone na wykres z chwili narodzin. Opisujemy go jako okno — bieżące pozycje pokazujemy na żywo.

Ingres

Ingres to wejście ciała niebieskiego w kolejny znak zodiaku, zdarzenie punktowe z własną datą i godziną. Zestawiamy je razem z pozostałymi zjawiskami w zestawieniu miesięcznym.

Nów i pełnia

Nów to koniunkcja Słońca i Księżyca, a pełnia ich opozycja — dwa punkty tego samego cyklu. Każdy ma dokładną datę, godzinę i stopień w kalendarzu zjawisk.

Void of course

Void of course, w skrócie VoC, to okres między ostatnim dokładnym aspektem ptolemejskim Księżyca a jego wejściem w kolejny znak. Stan sprawdzisz w module Księżyca.

Wielka Trójka

Wielka Trójka to Słońce, Księżyc i ascendent — trzy znaki zamiast jednego i najczęstszy punkt wejścia w kosmogram. Ascendent wymaga godziny, dlatego ten zestaw potrzebuje pełnych danych.

Powrót Saturna

Powrót Saturna to moment, w którym Saturn wraca do stopnia zajmowanego w chwili urodzenia. Cykl trwa ~29,5 roku, więc własne daty przejść policzysz z daty urodzenia.

Synastria

Synastria to techniczna nazwa porównania dwóch kosmogramów: liczy się kąty między pozycjami jednej osoby a pozycjami drugiej. Listę takich par bez interpretacji daje narzędzie dla dwojga.

Jakich haseł tu nie znajdziesz i dlaczego?

Nie ma tu trzech rodzajów haseł: trzynastego znaku, pojęć zodiaku syderycznego i słownictwa wróżebnego — każde z innego powodu.

Trzynasty znak nie istnieje w układzie, którego używamy. Wężownik to gwiazdozbiór, a zodiak tropikalny dzieli koło na dwanaście równych odcinków po 30° liczonych od równonocy; gwiazdozbiory mają nierówną szerokość i nie tworzą tej samej siatki.

Zodiak syderyczny i astrologia wedyjska mają własny, spójny układ odniesienia — inny niż nasz. Nie liczymy w nim pozycji, żeby nie mieszać dwóch skal w jednym wyniku.

Trzecia grupa to hasła wróżebne: numerologia daty, „przepowiednie”, liczby szczęścia. Nie należą do tego serwisu, a osobno tłumaczymy, dlaczego ogólny opis brzmi trafnie prawie dla każdego.

Odczytane

Które z tych haseł są policzone, a które odczytane?

Cały ten zestaw rozpada się na dwie grupy i ta granica znaczy więcej niż same nazwy.

Policzone. Kuspida, elongacja, minuta łuku, ingres, retrogradacja, nów i pełnia, void of course — wielkości oraz zdarzenia wynikające wprost z pozycji ciał. Każde da się sprawdzić w dowolnych efemerydach i każde ma jednostkę: stopień, minutę łuku, datę, godzinę. Gdy dwa programy podadzą inną wartość, jeden liczy błędnie — da się to rozstrzygnąć. Które ciała liczymy i jak szybko idą — z tempem przy każdym.

Odczytane. Władca znaku, egzaltacja, charakter aspektu, „pusty dom” jako temat — te hasła nie wynikają z żadnego pomiaru. Tak opisuje to tradycja astrologiczna: przypisanie planety do znaku, etykieta „harmonijny” albo „napięciowy” przy kącie, sens nadany domowi bez planet. Dwa podręczniki mogą podać różne wersje i żadna nie będzie błędem rachunkowym — rachunku tu nie ma. Same kąty i orby, do których te etykiety się doklejają, rozpisujemy szczegółowo osobno.

Dlatego przy każdym haśle mówimy wprost, po której stronie stoi. Znajomość nazwy jest łatwa; przydatna staje się dopiero wtedy, gdy wiadomo, czy nazwa opisuje pomiar, czy cudzą interpretację.

Częste pytania

Czym różni się znak zodiaku od domu astrologicznego?

Znak to odcinek 30° na kole zodiaku, a dom to jedna z dwunastu przegród liczonych od ascendentu. Znak wynika z pozycji ciała na ekliptyce i wystarczy do niego sama data. Dom wymaga godziny oraz miejsca urodzenia, bo jego granice zależą od tego, co w danej chwili wschodziło nad horyzontem. Ta sama planeta stoi więc w jednym znaku, ale — zależnie od godziny — w różnych domach.

Jak sprawdzić, co znaczy skrót w moim kosmogramie?

Każdy skrót z tabeli wyniku ma na tej stronie osobne hasło z własną kotwicą, więc wystarczy odszukać go w odpowiedniej grupie. Litera „R” przy planecie oznacza ruch wsteczny, czyli retrogradację. ASC to ascendent, MC to Medium Coeli, IC to Imum Coeli, a DSC — descendent. Pozycje podajemy w stopniach i minutach łuku, oznaczanych znakiem ′.

Czy w astrologii jest trzynaście znaków?

Nie — zodiak tropikalny dzieli koło na dwanaście równych odcinków po 30° liczonych od równonocy wiosennej. Wężownik, o którym mówią te doniesienia, jest gwiazdozbiorem, a gwiazdozbiory mają nierówną szerokość i nie pokrywają się ze znakami. To dwie różne siatki nałożone na to samo niebo. W naszym układzie odniesienia trzynastego znaku nie ma.

Co to jest efemeryda?

Efemeryda to tablica pozycji ciał niebieskich w czasie — zestawienie, z którego odczytuje się, gdzie stało dane ciało w danej chwili. Dawniej były to drukowane roczniki, w kalkulatorach mają postać plików danych. My liczymy na plikach Swiss Ephemeris 2.10.03, obejmujących zakres od 1800-06-14 do 2399-12-31; poza nim pozycji nie policzymy.

Czym różni się kosmogram od horoskopu z gazety?

Kosmogram liczy się z daty, godziny i miejsca urodzenia jednej osoby, a horoskop prasowy opisuje wszystkich urodzonych pod tym samym znakiem Słońca. To dwie różne rzeczy pod jednym słowem „horoskop”. Kosmogram zawiera pozycje wszystkich liczonych ciał, kuspidy domów i kąty między nimi; tekst prasowy korzysta z jednej pozycji i nie potrzebuje ani godziny, ani miejsca.

Skąd te liczby

Silnik jest jeden: Swiss Ephemeris 2.10.03, pliki sepl, semo i seas, zakres od 1800-06-14 do 2399-12-31. Strefy bierzemy z pełnego archiwum IANA, razem z polskimi osobliwościami historycznymi. Domy dzielimy domyślnie metodą Placidusa. Każdą wartość sprawdza drugi, niezależny tor rachunku — dla ascendentu i MC zgodność do 3′, dla planet do 0,5′, a dla Plutona do 1′. Twoją strefę czasową i ewentualny czas letni ustalamy automatycznie z historycznych danych dla miejsca urodzenia — dlatego nie musisz wiedzieć, czy w dniu Twoich urodzin przestawiano zegarki. Jednostki i granice dokładności zebraliśmy w opisie metody.